Mijn kip is ziek, wat nu?

Iedereen kan eens ziek worden, dus ook jouw geliefde kippen. Je kan proberen zelf een diagnose te stellen bij geen te erge gevallen, wat goed te genezen valt met een eigen apotheekje. Bij erge, levensbedreigende gevallen ga je natuurlijk altijd naar een erkend pluimveearts of dierenarts. 

Hier alvast de meest voorkomende ziektes en of je deze zelf kan behandelen. Ga bij twijfel altijd naar een dierenarts!

Een gezonde kip

Vooraleer je aan je eigen kippen kan zien of ze ziek zijn, is weten hoe ze zijn als ze niet ziek zijn. Een kip die gezond is...

  • Scharrelt
  • Neemt af en toe een zandbad
  • Rust soms op 1 been of gaat soms even liggen (vooral oudere kippen)
  • Bij goed weer: gaat zonnebaden (ligt met 1 poot en 1 vleugel gestrekt in de zon met de veren opgezet)
  • Eet en drinkt normaal
  • Heeft normale ontlasting met af en toe blindedarmontlasting (stinkende, lichtbruine en redelijk platte ontlasting)
  • Heeft een normale kamkleur (hennen die niet leggen of broeds zijn, hebben een wat blekere kam)
  • Legt normale eieren
  • Maakt zichzelf geregeld schoon
  • Heeft er een netjes uitziend verenpak
Observeer elke dag jouw kippen even om te zien hoe ze zijn als ze hun gezonde zelve zijn, je zal sneller merken wanneer er iets aan de hand is!

Veel voorkomende aandoeningen en ziektes

De rui

1 keer per jaar vernieuwen kippen hun verenkleed. Dit is echter geen ziekte of aandoening, maar de normale gang van zaken. Ze kunnen zich dan wat slecht voelen, vaak omdat de rui begint in de herfstperiode wanneer het kouder wordt. Ze zijn dan ook vatbaarder voor ziektes zoals een verkoudheid. Het is lichamelijk heel vermoeiend voor een kip, waardoor tijdens deze periode af en toe extra vitamines zeker welkom is voor hun. 

Dit is ook niet elk jaar hetzelfde, sommigen verliezen hun heel verenpak terwijl anderen maar een paar veertjes wisselen. Zorg dat ze tijdens deze periode ook genoeg warm zitten en zeker niet in de tocht. Het is voor beginnende kippenhouders zeker schrikken als ze het nog nooit hebben meegemaakt! Ook zal de eileg stoppen tot ze weer volledig in de veren zitten. 

Bloedluis

Bloedluizen zijn een zeer veel voorkomend fenomeen bij kippen. Dit zijn eigenlijk mijten die een speldenknop groot zijn en zich verstoppen in het nachthok van de kippen omdat ze slecht tegen daglicht kunnen. Omdat ze zo klein zijn, zul je ze dus pas kunnen ontdekken als ze al met te veel zijn. Ze zijn wit van kleur, maar als ze bloed hebben gedronken, worden ze rood. Kippen zullen overdag dus geen luizen met zich mee dragen, want die blijven achter in het hok. Elke dag het hok dus even inspecteren, is de manier om ze te ontdekken. Er bestaan tegenwoordig ook speciale bloedluisbakjes die je aan de slaapstok kan bevestigen. 

De voornaamste symptomen bij de kip zullen zijn:

  • Bleke kam en lellen
  • Vermoeid
  • Jeuk
  • Niet in het nachthok willen gaan 's avonds
  • Uiteindelijke sterfte door bloedarmoede
Behandeling:
    Het hok grondig poetsen en behandelen met 1 van de producten op de markt. Ikzelf vind 'byemite' een heel goed product. Ook de kippen kunnen behandelt worden met een anti-luizenpoeder of een ivermectine-oplossing. Beide kunnen verkregen worden bij een erkende dierenarts. Na een maand nog eens de behandeling herhalen is ook heel belangrijk!

Preventie:

  • Tabaksstelen in het hok leggen
  • Een hok van plastic (omlet.nl) of pvc, kieren en gaten van het hok dichtkitten, ...
  • Roofmijten uitzetten
  • De bodembedekking 1x per week volledig verversen
  • Het hok witkalken
  • Diatomeeënaarde gebruiken in het hok

Veerluis

Veerluizen zijn luizen die op de kip zelf zitten. Ze zijn niet heel erg dodelijk, maar de kippen zullen er wel veel last van hebben. Veerluizen voeden zich met de eiwitten uit de veren van de kip. Als ze talrijk aanwezig zijn, zal je ze zeker zien kruipen op de kip. Ze zitten voornamelijk op de warmste plaatsen, dit is dus vooral onder de vleugels. Kippen kunnen besmet raken door contact met besmette dieren. 

Symptomen:

  • Jeuk
  • Een slecht uitziend verenkleed
  • Veeruitval
  • Het hoofd schudden
Behandeling:
Een anti-luisproduct voor op de kip. Eens je het product in huis hebt, kan je heel gemakkelijk zelf luizen behandelen. 

Er is geen preventie voor luizen. 

Vlooien

Net zoals bij veel andere huisdieren kunnen ook kippen vlooien krijgen. Er snel bij zijn is dan zeker de boodschap, want in tegenstelling tot de veerluizen, zijn vlooien wel dodelijk voor een kip. Vlooien kan je zelf diagnosticeren, ze zitten bij een besmetting overal. 

Symptomen:

  • Jeuk en pikken in de veren
  • Bloedingen
  • Huidschilfers
  • Verminderde eetlust
  • Bleke kam en lellen
  • Verminderde eiproductie
  • Bloedarmoede 
  • Sterfte als er niet aan gedaan wordt
Behandeling:
Net als bij bloedluizen zowel de kip als de omgeving behandelen met anti-vloproducten. 
Na een maand de behandeling herhalen en regelmatig controleren is heel belangrijk. 
Vlooien kan je zelf diagnosticeren en behandelen. 

Er is geen preventie voor vlooien buiten een goede hygiëne hanteren in het kippenhok. 

Kalkpoten

Kalkpoten is een veel voorkomend fenomeen bij kippen en wordt veroorzaakt door mijten die zich in de schubben van de poten nestelen. Het uiteindelijke resultaat is dat de poten er kalk-achtig gaan uitzien, vandaar de naam 'kalkpoten'. Bij kippen die geen pootbevedering hebben is het heel gemakkelijk te herkennen. Bij kippen met veel pootbevedering kan het heel lang aanslepen omdat het niet snel wordt herkend. Het is niet heel erg dodelijk, maar wel heel pijnlijk. Als er niets aan gedaan wordt, zal de kip uiteindelijk stoppen met lopen met alle gevolgen van dien. 

Symptomen:

  • Kip heeft pijn aan de poten
  • Jeuk
  • Schubben gaan openstaan
  • Grijze massa's ontwikkelen (= de ontlasting van de mijt)
  • Bloedingen
  • Dikke, opgezette poten
Behandeling:
De mijten kunnen heel lang aanwezig blijven in de schubben. De behandeling daarom meermaals herhalen is dus heel belangrijk. Een week lang elke dag de poten een 10-tal minuten laten weken in een badje met een ontsmettend product (ik gebruik zweedse druppels). Vervolgens de poten afdrogen en een dikke laag vaseline over de gehele poot smeren. Doe dit best als ze al op stok zitten. Als ze hiermee overdag beginnen scharrelen, worden hun poten ontzettend vuil. 
Een ivermectine-oplossing op de poten druppelen is ook heel effectief. Je kan heel gemakkelijk zelf diagnosticeren en behandelen. 

Preventie is niet mogelijk. 

Wormen

Kippen kunnen wormen krijgen, zoals de meeste huisdieren. Hier is jammer genoeg weinig aan te doen. Wanneer de weerstand van een kip plots heel laag wordt, is de kans groot dat er wormen aanwezig zijn. Er zijn verschillende soorten wormen. Vooral de lintworm, spoelworm en de haarworm komen veel voor bij kippen. Over het algemeen zijn de symptomen en de behandeling hetzelfde voor deze 3 types. 

Symptomen:

  • Plots vermageren zonder reden
  • Bloederige diarree
  • Vatbaarder voor secundaire ziektes
  • Bol zitten
  • Veel slapen
  • Verminderde eiproductie
  • Bleke kop
  • Wormen in de ontlasting
Behandeling:
De enige behandeling is een ontwormingskuur halen bij de dierenarts en na 2 weken de
behandeling herhalen. 

Preventie:

  • Een goede hygiëne hanteren in het hok en de ren
  • Regelmatig de ontlasting laten controleren bij een pluimveearts

Coccidiose

Coccidiose is een eencellige parasiet die in de darmen van de kip leeft. Het slaat vaak toe wanneer het warm en vochtig weer is. Vooral lekkende drinkbakken zijn een broeihaard van coccidiose omdat die zich ontwikkelen in een vochtige omgeving. Er bestaan verschillende soorten coccidiose maar over het algemeen is het ziektebeeld en de behandeling hetzelfde. Kuikens zijn vatbaarder voor coccidiose omdat ze nog geen goed ontwikkeld immuunsysteem hebben. Het is dus vooral een jeugdziekte, maar het kan ook voorkomen bij oudere kippen die nog nooit in contact zijn geweest met een bepaald type van coccidiose. Voor kuikens is het bijzonder snel dodelijk als er niet binnen de 2 dagen wordt behandeld. 

Symptomen:

  • Bol zitten
  • Vleugels laten hangen
  • Actief worden na een plots geluid maar erna weer bol gaan zitten
  • Bloederige diarree
  • Bleke kop
  • Verminderde eiproductie
  • Bloedarmoede
  • Sterfte
Behandeling:
Een 2-daagse kuur van baycox in het drinkwater met een herhaling na een week en na
een maand. Baycox is te verkrijgen bij een dierenarts. Zelf behandelen is niet toegewezen 
omdat er resistentie kan optreden als er te vaak foutief wordt behandeld. 

Preventie:

  • Geregeld de ontlasting laten controleren bij een pluimveearts
  • Geen lekkende drinkbak in het hok
  • Goede hygiëne in het hok en de ren

Bumblefoot

Bumblefoot komt voor wanneer een kip op een scherp object is gaan staan en de voetzool begint te ontsteken. Er komt dan vuil in de wonde en de wonde begint te etteren. Vaak gaat het om kleine wondjes waardoor de zool zodanig opzwelt dat het moet opengemaakt worden. Laat dit altijd door een dierenarts doen en ga er zelf niet aan prutsen! Dit soort bacteriële infectie moet altijd met antibiotica behandeld worden. 

Symptomen:

  • Manken
  • Niet meer willen stappen
  • 1 poot omhoog houden
  • Dikke voetzool met een pit/korst
Behandeling:

  • De wonde openmaken en het vuil en de etter eruit halen
  • Schoonspuiten met een desinfecterend product
  • Zalf op de wonde doen
  • Verband om de poot doen
  • Regelmatig de wonde schoonmaken en het verband verversen
  • Antibiotica geven of inspuiten (door een dierenarts!)

Preventie:
Zorg ervoor dat er zich geen scherpe objecten bevinden in de ren zoals nagels, 
schroeven, glas, ...Maak de ren en het kippenhok regelmatig schoon. 

Favus/poederkam

Favus, of ook poederkam, wordt veroorzaakt door een schimmel. Deze schimmel ontwikkelt zich rondom de ogen, de kam en de lellen. In erge gevallen zal het zich ook verder uitzetten op de poten. In zeldzame gevallen kan de mens besmet worden. Kippen worden er in eerste instantie niet erg ziek van, maar bij uitblijven van een behandeling kunnen de luchtwegen en de vleugels aangetast worden. Uiteindelijk zal de kip hier dan aan sterven. 

Symptomen:

  • Witte plekken op de kop
  • Schilferige korsten
  • Uitvallende veren
  • Besmette vleugels en poten
  • Ademhalingsproblemen
  • Sterfte
Behandeling:
Behandelen kan met een anti-schimmelproduct van bij de dierenarts. Dit zijn vaak crèmes  
die gesmeerd moeten worden op de besmette plaatsen. Dit is niet zelf niet te 
behandelen!

Preventie:
Een goede hygiëne in het hok en de uitloopren. 

Snot

Snot, of ook wel chronische ademhalingsziekte, is een ziekte die door een bacterie wordt veroorzaakt. Deze ziekte zorgt voor ontstekingen doorheen de hele kop, vaak is er 1 oog of beide ogen opgezwollen. Vaak zijn ze vatbaarder voor deze ziekte als ze inwendige of uitwendige parasieten hebben. 

Symptomen:

  • Bol zitten
  • Waterige ogen en neusuitvloei
  • Verdikte kop
  • Verdikking of etter aan 1 of 2 ogen waardoor deze dichtgehouden wordt
  • Rochelen, niezen, hoesten
  • Verminderde eetlust
  • Veel drinken of juist heel weinig drinken
  • Vermageren
  • Verminderde eiproductie
  • Sterfte
Behandeling: 
Een antibioticakuur van de dierenarts en na 2 weken de behandeling herhalen. De gehele 
toom behandelen door de hoge besmettingsgraad van de bacterie. Zonder degelijke 
behandeling treedt sterfte op binnen de week. Eventueel ook oogdruppels voor de ogen. 

Preventie is helaas niet mogelijk. 

Kropverstopping

Een kropverstopping komt slechts zelden voor bij kippen. In de krop wordt het voedsel in kleinere, zachtere stukken gemalen met behulp van steentjes die ze opeten en speeksel. Dit moet gebeuren aangezien de kip niet kan kauwen met een snavel en er dus soms grote stukken naar binnen worden gewerkt. Een kropverstopping treedt op wanneer het voedsel in een bal is verwikkeld geraakt. Dit gebeurt wanneer er lang voedsel in de krop terecht komt zoals lang gras, hooi, ... De krop is zichtbaar en voelbaar van buitenaf. Wanneer de kip tegen de avond aan al veel voedsel heeft in de krop, zal er een grote balvormige structuur vormen onder de nek van de kip. Iemand die pas kippen heeft kan dit aanzien als een gigantische tumor, maar het is gewoon de krop.

Normaal wordt het eten tijdens de nacht verder gestuwd naar de kliermaag. Echter bij een kropverstopping zal de krop nog steeds gevuld zijn 's ochtends. 

Symptomen:

  • Rare nekbewegingen maken
  • Een gevulde, duidelijk zichtbare krop 's ochtends
  • Niet eten 
  • Veel drinken
  • Groene ontlasting
  • Zich afzonderen
  • Sterfte
Behandeling:
Er zijn 2 soorten kropverstopping en dus 2 verschillende soorten behandeling:
  • Een harde kropverstopping: Deze is het gemakkelijkst te behandelen. Gedurende de hele dag de krop meermaals richting de kliermaag masseren is vaak voldoende om het voedsel te laten doorgaan. Er kan echter wel een ontsteking optreden door het gemasseer, raadpleeg in dat geval een dierenarts voor antibiotica. 
  • Een zachte kropverstopping: Deze gaat vaak gepaard met een verzuring van de krop. De kip stinkt dan heel erg uit de bek. Het is hier belangrijk om de kip te laten overgeven. De kip heeft zelf geen reflex om over te geven, dus dat ga je zelf moeten doen. Hou de kip schuin naar onder met de kop naar beneden en masseer de krop naar buiten toe. Het kan even duren, maar na een tijd zal de vieze massa naar buiten komen. Laat de kip ook na een minuutje telkens rusten want deze houding is zeer belastend voor de luchtzakken. Ga hier zeker mee naar een dierenarts omdat er vergisting van het voedsel is. Hier is dus zeker antibiotica bij nodig. 
Mocht het niet lukken om de krop kleiner te krijgen in beide gevallen, dan moet deze door een erkend pluimveearts worden opengesneden om de voedselbal eruit te halen en erna de krop weer dicht te hechten. 


Preventie:

Geef geen te lang voedsel en laat ze zeker niet te veel lang gras, hooi, ... eten.